وقتی درباره سرطان صحبت میکنیم، منظورمان یک بیماری واحد نیست. سرطان مجموعهای از بیماریهاست که در آن سلولهای غیرطبیعی میتوانند بهصورت کنترلنشده رشد کنند و در برخی موارد به بخشهای دیگر بدن گسترش پیدا کنند. شناخت شایعترین سرطانها اهمیت زیادی دارد، اما دانستن نام سرطانها بهتنهایی کافی نیست. آگاهی از عوامل خطر، توجه به علائم هشداردهنده، انجام غربالگریهای توصیهشده و اصلاح برخی عادتهای زندگی میتواند نقش مهمی در پیشگیری یا تشخیص زودهنگام برخی سرطانها داشته باشد.
شایعترین سرطانها کدام هستند؟
بر اساس اطلاعات انجمن سرطان آمریکا، سرطانهای پستان، روده بزرگ و راستروده، ریه، پروستات و پوست از جمله سرطانهای شایع هستند.
فهرست انواع سرطانها در انجمن سرطان آمریکا
البته میزان شیوع سرطانها در کشورهای مختلف یکسان نیست و به عواملی مانند سن جمعیت، عوامل محیطی، سبک زندگی، ژنتیک و دسترسی به غربالگری و خدمات تشخیصی بستگی دارد.
1- سرطان پستان
- سرطان پستان یکی از مهمترین سرطانها در زنان است، اگرچه مردان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.
- تغییر جدید در پستان، وجود توده، تغییر شکل یا اندازه، تغییر پوست یا ترشح غیرطبیعی از نوک پستان میتواند نیازمند بررسی پزشکی باشد.
- وجود چنین علائمی الزاماً به معنی سرطان نیست، اما نباید بدون بررسی رها شود.
- غربالگری سرطان پستان نیز بر اساس سن و سطح خطر فرد انجام میشود و توصیههای پزشکی ممکن است با توجه به شرایط شخصی متفاوت باشد.
2- سرطان روده بزرگ و راستروده
سرطان کولورکتال از سرطانهای شایع است و یکی از مزیتهای مهم غربالگری آن این است که بعضی ضایعات پیشسرطانی مانند پولیپها را میتوان پیش از تبدیلشدن به سرطان شناسایی کرد.
راهنمای پیشگیری از سرطان کولورکتال در انجمن سرطان آمریکا
تغییر پایدار در عادت دفع، خون در مدفوع، کاهش وزن بیدلیل، درد شکمی مداوم یا کمخونی بدون علت مشخص میتواند نیازمند بررسی پزشکی باشد. البته این علائم اختصاصی سرطان نیستند و بیماریهای دیگری نیز میتوانند چنین نشانههایی ایجاد کنند.
3- سرطان ریه
سرطان ریه یکی از مهمترین علل مرگ ناشی از سرطان در جهان است. مصرف دخانیات مهمترین عامل خطر قابل پیشگیری برای سرطان ریه محسوب میشود. قرار گرفتن طولانیمدت در معرض برخی آلایندهها و مواد شغلی نیز میتواند خطر را افزایش دهد.
سرفه مداوم، درد قفسه سینه، تنگی نفس، خلط خونی یا کاهش وزن بیدلیل از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند، بهخصوص اگر مداوم یا رو به تشدید باشند. با این حال، سرطان ریه ممکن است در مراحل اولیه علامت مشخصی نداشته باشد و به همین دلیل غربالگری برای افراد واجد شرایط اهمیت پیدا میکند.
4- سرطان پروستات
- شایعترین سرطان چیست؟ سرطان پروستات یکی از سرطانهای شایع در مردان است.
- افزایش سن یکی از عوامل مهم خطر محسوب میشود و سابقه خانوادگی نیز میتواند اهمیت داشته باشد.
- تغییر در الگوی ادرار، دشواری در شروع ادرار، کاهش جریان ادرار یا خون در ادرار میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و الزاماً به معنی سرطان پروستات نیست.
- درباره غربالگری سرطان پروستات نیز تصمیمگیری باید بر اساس سن، خطر فردی و گفتوگو با پزشک انجام شود.
5- سرطان پوست
- سرطان پوست ارتباط نزدیکی با قرار گرفتن در معرض اشعه فرابنفش دارد.
- نور خورشید و دستگاههای برنزهکننده مصنوعی میتوانند منبع UV باشند و تماس بیش از حد با UV احتمال آسیب پوستی را افزایش میدهد.
اطلاعات سازمان جهانی بهداشت درباره سرطان پوست و UV
- تغییر در اندازه، شکل یا رنگ یک خال، ایجاد ضایعه جدید یا زخمی که بهبود پیدا نمیکند، از مواردی است که بهتر است توسط متخصص پوست بررسی شود.
آیا میتوان از سرطان پیشگیری کرد؟
هیچ روش واحدی وجود ندارد که بتواند از تمام سرطانها جلوگیری کند. با این حال، سازمان جهانی بهداشت بر مجموعهای از اقدامات برای کاهش خطر سرطان تأکید دارد؛ از جمله پرهیز از دخانیات، حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم، محدودکردن مصرف الکل، واکسیناسیون مناسب علیه برخی عفونتها و کاهش تماس با عوامل سرطانزا.
WHO برآورد میکند که حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد موارد سرطان میتوانند با پیشگیری از عوامل خطر شناختهشده و اقدامات مناسب قابل پیشگیری باشند.
راهنمای WHO درباره پیشگیری از سرطان
نقش ورزش در کاهش خطر سرطان
- فعالیت بدنی فقط برای تناسب اندام نیست.
- شواهد علمی نشان میدهد فعالیت بدنی منظم با کاهش خطر برخی سرطانها، از جمله سرطان پستان و روده بزرگ، ارتباط دارد.
توصیههای WHO درباره فعالیت بدنی و سرطان
- برای بسیاری از بزرگسالان، هدف عمومی ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته است.
- اگر مدت زیادی فعالیت نداشتهاید، لازم نیست از همان ابتدا به این میزان برسید؛ شروع با مقدار کم و افزایش تدریجی فعالیت میتواند رویکرد مناسبتری باشد.
آیا تغذیه روی خطر سرطان تأثیر دارد؟
- تغذیه یکی از عوامل مرتبط با سلامت عمومی و خطر برخی بیماریهای مزمن است.
- حفظ وزن سالم، مصرف متنوع میوه و سبزیجات و داشتن الگوی غذایی متعادل از توصیههای عمومی برای سلامت هستند.
- با این حال، نباید هیچ ماده غذایی را بهعنوان «ضدسرطان قطعی» معرفی کرد. سرطان بیماری پیچیدهای است و عوامل ژنتیکی، محیطی، عفونی و سبک زندگی میتوانند همزمان در خطر ابتلا نقش داشته باشند.
غربالگری سرطان چیست؟
- غربالگری یعنی بررسی افرادی که ممکن است هنوز علامتی نداشته باشند، با هدف شناسایی زودتر سرطان یا تغییرات پیشسرطانی.
- غربالگری برای همه سرطانها وجود ندارد و آزمایش مناسب، سن شروع و فاصله تکرار آن به نوع سرطان و سطح خطر فرد بستگی دارد.
- انجمن سرطان آمریکا برای سرطانهای پستان، دهانه رحم، کولورکتال، ریه و پروستات توصیههای غربالگری ارائه کرده است.
راهنمای غربالگری سرطان انجمن سرطان آمریکا
چه علائمی را نباید نادیده گرفت؟
شایعترین سرطان چیست؟ برخی علائم عمومی میتوانند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشند، اما اگر مداوم، غیرعادی یا رو به تشدید باشند، بهتر است بررسی شوند.
از جمله:
- کاهش وزن بیدلیل
- خستگی مداوم و غیرقابل توضیح
- وجود توده جدید
- خونریزی غیرطبیعی
- تغییر مداوم در عادت دفع
- سرفه یا گرفتگی صدای طولانی
- زخمی که بهبود پیدا نمیکند
- تغییر قابلتوجه در خال یا ضایعه پوستی
وجود یکی از این علائم به معنی ابتلا به سرطان نیست. هدف از توجه به آنها، تشخیص بهموقع علت اصلی است.
چه کسانی باید بیشتر مراقب باشند؟
افرادی که سابقه خانوادگی برخی سرطانها دارند، سیگار یا سایر محصولات دخانی مصرف میکنند، در معرض بعضی مواد شغلی قرار دارند یا عوامل خطر مشخص دیگری دارند، ممکن است به برنامه متفاوتی برای پیشگیری یا غربالگری نیاز داشته باشند. به همین دلیل، سابقه پزشکی و خانوادگی فرد هنگام تصمیمگیری اهمیت دارد.
اگر نگران سرطان هستیم، به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
نوع علامت مشخص میکند که مراجعه به کدام تخصص میتواند مناسبتر باشد.
برای مثال، در صورت وجود تغییرات پوستی میتوان با متخصص پوست مشورت کرد و برای علائم مشکوک یا سابقه خانوادگی مرتبط با سرطان نیز ممکن است پزشک عمومی یا متخصص مربوطه فرد را به مسیر تشخیصی مناسب هدایت کند.
برای پیدا کردن پزشک مرتبط میتوانید از بخش جستجوی پزشک در روطوش استفاده کنید.
همچنین در صورت نیاز به خدمات تشخیصی، امکان بررسی مراکز درمانی و تصویربرداری در روطوش وجود دارد.
جمعبندی
شایعترین سرطان چیست؟ سرطان یک بیماری واحد نیست و انواع مختلف آن عوامل خطر، علائم و روشهای تشخیص متفاوتی دارند. با این حال، برخی اقدامات عمومی مانند ترک دخانیات، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن سالم، تغذیه متعادل، محافظت در برابر اشعه UV و انجام غربالگریهای توصیهشده میتوانند به کاهش خطر یا تشخیص زودتر برخی سرطانها کمک کنند.
اگر علامت جدید و مداومی دارید یا سابقه خانوادگی قابل توجهی از سرطان دارید، بهتر است به جای جستوجوی درمانهای خودسرانه، موضوع را با پزشک مطرح کنید.
این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین تشخیص، غربالگری یا درمان پزشکی نیست.
سوالات متداول
شایعترین سرطانها کداماند؟
سرطان پستان، روده بزرگ و راستروده، ریه، پروستات و پوست از جمله سرطانهای شایع هستند، اما الگوی شیوع در کشورها و گروههای مختلف متفاوت است.
آیا ورزش از سرطان جلوگیری میکند؟
ورزش نمیتواند از همه سرطانها جلوگیری کند، اما فعالیت بدنی منظم با کاهش خطر برخی سرطانها ارتباط دارد و برای سلامت عمومی نیز مفید است.
آیا همه افراد باید غربالگری سرطان انجام دهند؟
خیر. نوع غربالگری، زمان شروع و فاصله انجام آن به نوع سرطان، سن و عوامل خطر فرد بستگی دارد.
آیا هر تودهای نشانه سرطان است؟
خیر. بسیاری از تودهها و تغییرات بدن دلایل غیرسرطانی دارند، اما توده جدید یا در حال تغییر بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
آیا سرطان همیشه علامت دارد؟
خیر. بعضی سرطانها ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی ایجاد نکنند؛ به همین دلیل غربالگری برای گروههای واجد شرایط اهمیت دارد.
