سرگیجه یک بیماری جداگانه نیست، بلکه نشانه‌ای است که میتواند از بخش‌های گوناگون بدن سرچشمه بگیرد. بعضی افراد هنگام سرگیجه احساس می‌کنند اتاق دور سرشان می‌چرخد، بعضی احساس سبکی سر دارند و گروهی دیگر حس می‌کنند تعادلشان به‌هم خورده است. همین تفاوت در حس سرگیجه برای پیدا کردن علت سرگیجه اهمیت زیادی دارد.
گوش درونی یکی از بخش‌های مهم در نگه داشتن تعادل بدن است، اما تنها دلیل سرگیجه نیست. افت فشار خون، کم‌آبی، پایین افتادن قند خون، کمخونی، فشار روانی، برخی داروها، میگرن و بعضی بیماری‌های دستگاه عصبی نیز میتوانند سرگیجه بسازند. به همین دلیل، برای پاسخ به پرسش علت سرگیجه چیست باید زمان آغاز، مدت، شکل سرگیجه و نشانههای همراه بررسی شود. سرگیجه‌ای که هنگام بلند شدن از جا رخ می‌دهد با سرگیجه‌ای که با چرخاندن سر و همراه با چرخش محیط پدید می‌آید، لزوما یک علت ندارد.
مشاهده پزشکان مغز و اعصاب در روطوش
سرگیجه چیست و چه شکل‌هایی دارد؟
سرگیجه ممکن است به شکل چرخش محیط، سبکی سر، ناپایداری هنگام راه رفتن یا حس نزدیک شدن به بیهوشی تجربه شود. «چرخش» بیشتر به سرگیجه‌ای گفته میشود که فرد حس می‌کند خودش یا محیط در حال چرخیدن است؛ این حالت در برخی بیماری‌های گوش درونی دیده میشود. اگر هنگام ایستادن ناگهانی احساس سبکی سر یا سیاهی رفتن چشم دارید، افت فشار خون میتواند یکی از علت‌ها باشد. اگر حس می‌کنید زمین زیر پا ثابت نیست یا هنگام راه رفتن به یک سمت کشیده می‌شوید، شکل نشانه با سرگیجه چرخشی فرق دارد و نیاز به بررسی جداگانه دارد.
پزشک برای یافتن علت سرگیجه و عدم تعادل معمولا درباره زمان شروع، مدت هر نوبت، حرکت سر، وضعیت بدن، شنوایی، وزوز گوش، سردرد، تهوع، داروها و نشانههای عصبی پرس‌وجو می‌کند. تشخیص درست از همین تفاوت‌های کوچک آغاز میشود.
علت سرگیجه چیست؟
یکی از رایج‌ترین سرچشمه‌های سرگیجه، گوش درونی است. بخش‌هایی از گوش درونی وظیفه نگه داشتن تعادل را بر عهده دارند و بیماریهایی مانند سرگیجه چرخشی وابسته به جایگاه، التهاب عصب تعادل و بیماری منییر میتوانند این بخش را درگیر کنند. کم‌آبی، افت فشار خون و پایین افتادن قند خون نیز میتوانند باعث سبکی سر یا احساس ناپایداری شوند. همچنین کمخونی ناشی از کمبود آهن میتواند با خستگی، تپش قلب و سرگیجه همراه باشد. از سوی دیگر، میگرن، فشار روانی، برخی داروها و بعضی بیماری‌های دستگاه عصبی نیز در فهرست علتهای سرگیجه قرار می‌گیرند. بنابراین پاسخ به پرسش چه بیماریهایی باعث سرگیجه می‌شوند تنها به یک بیماری محدود نیست و نشانههای همراه نقش مهمی در پیدا کردن علت دارند.
علت سرگیجه و عدم تعادل در راه رفتن چیست؟
اگر سرگیجه همراه با عدم تعادل در راه رفتن باشد، باید علت آن جدی‌تر بررسی شود. مشکلات گوش درونی میتوانند تعادل را بر هم بزنند، اما برخی بیماری‌های دستگاه عصبی نیز میتوانند باعث ناپایداری هنگام راه رفتن شوند. اگر همراه با ناپایداری، ضعف یا بی‌حسی دست و پا، دشواری در حرف زدن، دوبینی یا گیجی پدید آمده باشد، نباید آن را تنها به گوش داخلی یا خستگی نسبت داد. این نشانه‌ها میتوانند با بیماری‌های جدی دستگاه عصبی همراه باشند و نیازمند رسیدگی فوری هستند.
اگر عدم تعادل تازه پدید آمده، به‌سرعت بدتر شده یا بدون علت روشن تکرار میشود، بهتر است پزشک علت را بررسی کند. علت سرگیجه و عدم تعادل در راه رفتن بدون معاینه و شناخت نشانههای همراه قابل تشخیص قطعی نیست.
میگرن: علائم، علل + روش‌های درمان
علت سرگیجه در زنان چیست؟
علت سرگیجه در زنان میتواند همان علت‌هایی باشد که در مردان دیده میشود، اما برخی شرایط در زنان اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. کمخونی ناشی از کمبود آهن، بهویژه در زنانی که خونریزی ماهانه شدید دارند، یکی از مواردی است که میتواند با سرگیجه همراه شود.
دگرگونیهای هورمونی نیز در برخی زنان میتوانند بر میگرن و احساس سرگیجه اثر بگذارند. در دوره‌های نزدیک به یائسگی نیز دگرگونی هورمون‌ها میتواند الگوی میگرن را تغییر دهد و در برخی افراد حمله‌ها بیشتر یا شدیدتر شوند.
با این حال، نباید هر سرگیجه در زنان را به کمخونی یا هورمون نسبت داد. افت فشار، کم‌آبی، بیماری‌های گوش درونی، میگرن، داروها و دیگر بیماری‌ها نیز میتوانند چنین نشانه‌ای بسازند. اگر سرگیجه تازه، شدید یا تکرارشونده است، یافتن علت مهم‌تر از حدس زدن آن است.
علت سرگیجه در زنان بالای ۵۰ سال چیست؟
در زنان بالای ۵۰ سال، چند علت میتوانند هم‌زمان در کنار هم وجود داشته باشند. دگرگونیهای دوره نزدیک یائسگی، افت فشار، کم‌آبی، کمخونی، مشکلات گوش درونی و میگرن از جمله مواردی هستند که پزشک هنگام بررسی در نظر می‌گیرد. سن بالاتر به این معنا نیست که هر سرگیجه‌ای طبیعی است. اگر علت سرگیجه در زنان بالای ۵۰ سال تازه پدید آمده یا با مشکل راه رفتن، ضعف، بی‌حسی، دشواری گفتار یا دگرگونی دید همراه است، نیاز به رسیدگی سریع‌تر دارد.
همچنین مصرف چند دارو در سنین بالاتر میتواند احتمال سرگیجه را بیشتر کند. برخی داروها میتوانند فشار خون را پایین بیاورند یا به عنوان پیامد ناخواسته سرگیجه بسازند؛ بنابراین فهرست همه داروها و مکمل‌ها باید هنگام مراجعه به پزشک همراه فرد باشد.
علت سرگیجه در زنان جوان چیست؟
در زنان جوان، کم‌آبی، گرسنگی، افت فشار، کمبود آهن، فشار روانی، میگرن و بیماری‌های گوش درونی میتوانند از علتهای سرگیجه باشند. در کسانی که خونریزی ماهانه سنگین دارند، کمبود آهن نیز باید در نظر گرفته شود. اگر سرگیجه هنگام بلند شدن از جا رخ می‌دهد و با نشستن یا دراز کشیدن بهتر میشود، افت فشار هنگام تغییر وضعیت میتواند یکی از علت‌ها باشد. البته تشخیص آن به اندازه‌گیری درست فشار و بررسی وضعیت فرد نیاز دارد.
در برابر آن، اگر سرگیجه با چرخش واقعی محیط، تهوع یا تغییر شنوایی همراه باشد، گوش درونی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد. پس علت سرگیجه در زنان جوان را نمی‌توان تنها با سن فرد مشخص کرد و شکل سرگیجه اهمیت زیادی دارد.
علت سرگیجه و حالت تهوع در زنان چیست؟
همراه شدن سرگیجه و تهوع میتواند در بیماری‌های گوش درونی، میگرن و برخی دیگر از اختلال‌های تعادل دیده شود. در سرگیجه چرخشی، حرکت محیط و تهوع گاهی آن‌قدر شدید است که فرد نمی‌تواند راه برود یا سر خود را حرکت دهد. میگرن همراه با سرگیجه نیز در برخی افراد دیده میشود. در این حالت ممکن است سردرد همیشه پررنگ نباشد و نشانه‌هایی مانند حساسیت به نور و صدا، تهوع یا احساس چرخش بیشتر دیده شوند.
اگر سرگیجه و تهوع همراه با سردرد بسیار شدید و ناگهانی، ضعف، بی‌حسی، دوبینی، دشواری گفتار یا مشکل جدی در راه رفتن باشند، باید احتمال علتهای جدی‌تر هم بررسی شود. چنین حالتی را نباید تنها با یک خوراکی یا داروی خانگی درمان کرد.
علت سرگیجه در زنان هنگام دراز کشیدن چیست؟
اگر سرگیجه هنگام دراز کشیدن یا چرخاندن سر روی بالش آغاز میشود، یکی از علتهای شناختهشده میتواند سرگیجه چرخشی وابسته به جایگاه باشد. در این بیماری، تغییر وضعیت سر میتواند برای چند لحظه احساس چرخش ایجاد کند. با این حال، علت سرگیجه در زنان هنگام دراز کشیدن همیشه یکسان نیست. میگرن، مشکلات گوش درونی و برخی بیماری‌های دیگر نیز میتوانند سرگیجه را در وضعیت‌های خاص بیشتر کنند.
اگر سرگیجه بارها تکرار میشود، زمان آن طولانی است، باعث افتادن میشود یا همراه با کاهش شنوایی، وزوز گوش یا نشانههای عصبی است، بهتر است پزشک آن را بررسی کند. درمان بر پایه علت انجام میشود و برای همه افراد یک روش یکسان وجود ندارد.
چه زمانی سرگیجه خطرناک است؟
بیشتر سرگیجه‌ها به یک بیماری خطرناک ختم نمی‌شوند، اما بعضی نشانههای همراه نیاز به رسیدگی فوری دارند. چه زمانی سرگیجه خطرناک است؟ وقتی سرگیجه ناگهانی و شدید باشد و هم‌زمان با ضعف یا بی‌حسی، دشواری در حرف زدن، دوبینی، مشکل در راه رفتن، غش، درد قفسه سینه یا سردرد بسیار شدید پدید بیاید.
استفراغ مداوم، تغییر ناگهانی شنوایی، گیجی شدید یا از دست دادن هوشیاری نیز از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. این نشانه‌ها ممکن است از علت‌هایی سرچشمه بگیرند که نیازمند بررسی فوری هستند. اگر سرگیجه بارها برمی‌گردد، برای مدت طولانی می‌ماند، زندگی روزانه را مختل می‌کند یا بدون علت روشن رخ می‌دهد نیز بهتر است پزشک آن را بررسی کند.
برای از بین بردن سرگیجه چه کنیم؟
نخستین کار هنگام سرگیجه شدید این است که بنشینید یا دراز بکشید تا خطر افتادن کم شود. بلند شدن ناگهانی میتواند سرگیجه را بدتر کند، پس بهتر است تغییر وضعیت بدن آهسته انجام شود. نوشیدن آب در صورت کم‌آبی، خوردن منظم غذا و پرهیز از رانندگی هنگام سرگیجه نیز میتواند به کاهش خطر کمک کند. اما این کارها درمان همه علت‌ها نیستند و اگر سرگیجه تکرار شود باید علت آن پیدا شود.
پس پاسخ به پرسش برای از بین بردن سرگیجه چه کنیم به علت آن بستگی دارد. سرگیجه ناشی از گوش درونی ممکن است به تمرین‌های تعادلی یا درمان ویژه نیاز داشته باشد، در حالی که سرگیجه ناشی از کمخونی، افت فشار یا یک بیماری دیگر راه درمان جداگانه‌ای دارد.
برای سرگیجه چه بخوریم؟
اگر سرگیجه به دلیل کم‌آبی یا گرسنگی رخ داده باشد، نوشیدن آب و خوردن یک وعده منظم میتواند کمک‌کننده باشد. اما نمی‌توان یک خوراکی را به عنوان درمان عمومی سرگیجه معرفی کرد. اگر کمبود آهن یا کمخونی علت سرگیجه باشد، درمان باید بر پایه آزمایش و نظر پزشک انجام شود. خوردن خودسرانه قرص آهن بدون دانستن علت کمخونی راه مناسبی نیست، زیرا هر سرگیجه‌ای از کمبود آهن نمی‌آید. بنابراین اگر می‌پرسید برای سرگیجه چه بخوریم، بهتر است پیش از هر چیز علت آن مشخص شود. آب کافی، وعده‌های منظم و خوراک متعادل برای بسیاری از افراد سودمندند، اما جای درمان علت اصلی را نمی‌گیرند.
سوالات متدوال درباره سرگیجه
آیا سرگیجه از فشار خون است؟
هم فشار خون پایین و هم برخی دگرگونیهای فشار میتوانند با احساس سرگیجه همراه باشند. بهویژه اگر سرگیجه هنگام بلند شدن ناگهانی رخ دهد، افت فشار هنگام تغییر وضعیت یکی از علتهای ممکن است.
آیا سرگیجه میتواند از گوش باشد؟
بله. گوش درونی نقش مهمی در حفظ تعادل دارد و بیماریهایی مانند سرگیجه چرخشی وابسته به جایگاه، التهاب عصب تعادل و بیماری منییر میتوانند سرگیجه بسازند.
آیا کمخونی باعث سرگیجه میشود؟
بله. کمخونی، بهویژه کمخونی ناشی از کمبود آهن، میتواند با سرگیجه، خستگی، رنگپریدگی، تپش قلب و تنگی نفس همراه باشد.
آیا میگرن میتواند باعث سرگیجه شود؟
بله. میگرن یکی از علتهای شناختهشده سرگیجه است و در برخی افراد نشانههای تعادلی میتوانند بخش مهمی از حمله باشند.
