تا حالا شده چند ساعت خواب کافی داشته باشید، اما باز هم احساس کنید انرژی ندارید؟ یا هنگام بالا رفتن از پله ها زودتر از همیشه خسته شوید؟ گاهی بدن با همین نشانه های ساده خبر میدهد که چیزی کم دارد. یکی از موادی که کمبودش میتواند روی انرژی و توان بدن اثر بگذارد، آهن است.
علائم کمبود آهن همیشه یکسان نیستند. بعضی افراد تنها خستگی و بی حالی را تجربه میکنند، در حالی که در برخی دیگر نشانه هایی مانند رنگ پریدگی، سردرد، سرگیجه، تپش قلب، ریزش مو یا شکنندگی ناخن ها هم دیده میشود.
آهن برای ساخت هموگلوبین لازم است. هموگلوبین بخشی از گلبول های قرمز خون است که به جابه جایی اکسیژن در بدن کمک میکند. وقتی آهن بدن برای نیازهای روزانه کافی نباشد، ممکن است به مرور ذخیره آهن پایین بیاید و در صورت ادامه پیدا کردن این وضعیت، کم خونی ناشی از کمبود آهن شکل بگیرد.
نکته مهم این است که هر خستگی یا بی حالی به معنی کمبود آهن نیست. برای همین اگر نشانه ها ادامه دار باشند، بهتر است دلیل اصلی با ازمایش خون و بررسی پزشک مشخص شود.
کمبود آهن چه علائم در بدن دارد؟
کمبود آهن چه علائمی در بدن دارد؟ این پرسشی است که خیلی از افراد زمانی که خسته و بی حال هستند از خودشان میپرسند. نشانه های کمبود آهن میتوانند از فردی به فرد دیگر فرق کنند و به اندازه کمبود نیز بستگی داشته باشند. در مراحل نخست، ممکن است هیچ نشانه مشخصی وجود نداشته باشد و تنها از راه ازمایش خون بتوان پایین بودن ذخیره آهن را پیدا کرد. با بیشتر شدن کمبود، نشانه هایی مانند موارد زیر ممکن است دیده شوند:
- خستگی و کم شدن انرژی
- بی حالی و ضعف
- رنگ پریدگی پوست
- سردرد
- سرگیجه
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- تپش قلب
- کاهش توان بدنی
- ریزش مو
- شکننده شدن ناخن ها
- سرد شدن دست و پا
- دشواری در تمرکز
این نشانه ها به تنهایی برای گفتن اینکه فرد دچار کمبود آهن است کافی نیستند، چون بیماری ها و کمبودهای دیگری هم میتوانند نشانه های مشابهی ایجاد کنند.
چرا کمبود آهن باعث خستگی و بی حالی میشود؟
یکی از شناخته شده ترین علائم کمبود آهن خستگی است. دلیلش را میتوان در نقش آهن در ساخت هموگلوبین پیدا کرد. وقتی بدن آهن کافی در اختیار نداشته باشد، ساخت هموگلوبین میتواند دچار مشکل شود. در کم خونی ناشی از کمبود آهن، توان خون برای رساندن اکسیژن به بافت های بدن کاهش پیدا میکند و فرد ممکن است احساس خستگی، ضعف و کمبود انرژی داشته باشد. برای همین بعضی افراد میگویند حتی بعد از خواب کافی هم احساس میکنند بدنشان توان همیشگی را ندارد.
البته خستگی همیشه از کمبود آهن نمیاید. کم خوابی، فشار کاری، تغذیه نامناسب، کمبود بعضی مواد مغذی، مشکلات تیرویید و بسیاری از بیماری های دیگر نیز میتوانند چنین حسی ایجاد کنند.
بیشتر بخوانید: علائم کم خونی چیست؟
ایا کمبود آهن باعث بی حالی میشود؟
بله، کمبود آهن میتواند باعث بی حالی و کاهش انرژی شود؛ به ویژه زمانی که کمبود شدیدتر شده و به کم خونی ناشی از کمبود آهن رسیده باشد. ممکن است فرد در طول روز احساس کند انرژی کافی ندارد، کارهای معمول برایش سخت تر شده یا هنگام فعالیت زودتر از گذشته خسته میشود. در بعضی افراد نیز همراه با بی حالی، سرگیجه یا تپش قلب دیده میشود. اما بی حالی به تنهایی دلیل کافی برای مصرف قرص آهن نیست. اگر این حالت برای مدتی ادامه پیدا کرده است، بهتر است نخست دلیل ان مشخص شود.
ایا خارش بدن از علایم کم خونی است؟
ایا خارش بدن از علایم کم خونی است؟ خارش پوست نشانه معمول و اصلی کمبود آهن به شمار نمیرود، اما بعضی افراد ممکن است همراه با کمبود آهن یا کم خونی، مشکلات پوستی را تجربه کنند. خارش بدن دلیل های بسیار گوناگونی دارد؛ از خشکی پوست و حساسیت گرفته تا بیماری های پوستی، مشکلات کبدی، کلیوی یا برخی داروها. پس اگر خارش بدن ادامه دار است، شدید شده یا همراه با نشانه های دیگری مانند کاهش وزن، زرد شدن پوست یا تغییرات غیرعادی پوستی است، بهتر است دلیل ان بررسی شود.
اگر همزمان خستگی، رنگ پریدگی، ریزش مو یا ضعف دارید، میتوانید با پزشک درباره بررسی کمبود آهن و دیگر دلیل های احتمالی صحبت کنید.
ایا کمبود آهن باعث لاغری میشود؟
ایا کمبود آهن باعث لاغری میشود؟ کمبود آهن به طور مستقیم یکی از دلیل های اصلی کاهش وزن به شمار نمیرود. با این حال، برخی بیماری ها یا مشکلاتی که باعث کمبود آهن میشوند میتوانند روی اشتها، جذب مواد غذایی یا وزن بدن اثر بگذارند. برای نمونه، خونریزی های طولانی، مشکلات گوارشی یا بعضی بیماری های زمینه ای میتوانند هم با پایین آمدن آهن و هم با تغییر وزن همراه باشند. بنابراین اگر کاهش وزن بدون دلیل داشته اید، نباید ان را تنها به کمبود آهن نسبت دهید. کاهش وزن ناخواسته، به ویژه اگر ادامه دار باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
چه چیزهایی باعث کمبود آهن میشود؟
کمبود آهن همیشه به این معنی نیست که فرد غذای دارای آهن کمی خورده است. دلیل های مختلفی میتوانند ذخیره آهن بدن را پایین بیاورند.
1- دریافت کم آهن از غذا
اگر رژیم غذایی برای مدت طولانی آهن کافی نداشته باشد، ذخیره آهن بدن میتواند به مرور کم شود. گوشت قرمز، گوشت ماکیان، ماهی، حبوبات و برخی سبزی های برگ سبز از منابع غذایی آهن هستند.
2- از دست دادن خون
از دست دادن خون یکی از دلیل های مهم کمبود آهن است. در زنان، خونریزی شدید و طولانی هنگام عادت ماهانه میتواند یکی از دلیل های کمبود آهن باشد. خونریزی های گوارشی نیز میتوانند باعث از دست رفتن تدریجی آهن شوند. در این حالت پیدا کردن دلیل خونریزی اهمیت زیادی دارد.
3- نیاز بیشتر بدن به آهن
در دوره هایی مانند بارداری، نیاز بدن به آهن بیشتر میشود. کودکان و نوجوانان نیز در دوره رشد ممکن است به آهن بیشتری نیاز داشته باشند.
4- جذب نشدن درست آهن
بعضی بیماری های گوارشی میتوانند جذب آهن را کاهش دهند. در چنین شرایطی حتی اگر فرد غذای دارای آهن مصرف کند، ممکن است بدن نتواند مقدار کافی از ان را جذب کند.
علائم کم خونی ناشی از کمبود آهن چیست؟
وقتی کمبود آهن شدید شود و روی ساخت گلبول های قرمز اثر بگذارد، ممکن است کم خونی ناشی از کمبود آهن ایجاد شود. در این حالت نشانه هایی مانند خستگی، ضعف، رنگ پریدگی، سردرد، سرگیجه، تنگی نفس هنگام فعالیت و تپش قلب میتوانند بیشتر دیده شوند. در کمبود شدید، بعضی افراد ممکن است میل غیرمعمول به خوردن موادی مانند یخ یا مواد غیرخوراکی پیدا کنند. این حالت که «پیکا» نام دارد میتواند با کمبود آهن دیده شود و بهتر است از نظر پزشکی بررسی شود.
ریزش مو و کمبود آهن
یکی دیگر از موضوعاتی که زیاد درباره ان پرسیده میشود، ارتباط کمبود آهن و ریزش مو است. در بعضی افراد، پایین بودن ذخیره آهن میتواند با ریزش مو همراه باشد. با این حال، ریزش مو دلیل های فراوانی دارد و تنها با مصرف مکمل آهن نمیتوان همه موارد ریزش مو را برطرف کرد. اگر ریزش مو ناگهانی، شدید یا طولانی شده است، بهتر است دلیل ان با توجه به تغذیه، وضعیت هورمونی، بیماری های زمینه ای و کمبودهای غذایی بررسی شود.
کمبود آهن چگونه پیدا میشود؟
برای پیدا کردن کمبود آهن معمولا از ازمایش خون کمک گرفته میشود. پزشک با توجه به نشانه ها و شرایط فرد ممکن است ازمایش هایی مانند شمارش کامل سلول های خون و اندازه گیری فریتین را درخواست کند. فریتین تا حد زیادی نشان دهنده ذخیره آهن بدن است، اما تفسیر نتیجه ان باید در کنار دیگر یافته های ازمایش و وضعیت فرد انجام شود. اگر کمبود آهن پیدا شود، مهم است که تنها به بالا بردن عدد آهن فکر نکنیم و دلیل پایین امدن ان نیز مشخص شود. برای نمونه، در فردی که خونریزی مداوم دارد، پیدا کردن و برطرف کردن دلیل خونریزی اهمیت زیادی دارد.
برای کمبود آهن چه بخوریم؟
برای کمک به تامین آهن بدن میتوان از مواد غذایی دارای آهن استفاده کرد.
برخی از منابع خوب آهن عبارتند از:
- گوشت قرمز
- گوشت ماکیان
- ماهی
- عدس
- لوبیا
- نخود
- سبزی های برگ سبز
- مغزها و دانه ها
- بعضی مواد غذایی غنی شده با آهن
نوع آهن موجود در مواد غذایی هم اهمیت دارد. آهن موجود در گوشت معمولا بهتر از آهن موجود در منابع گیاهی جذب میشود. همراه کردن بعضی خوراکی های دارای ویتامین C با منابع گیاهی آهن نیز میتواند به جذب بهتر آهن کمک کند.
ایا قرص آهن برای همه مناسب است؟
خیر. هر کسی که خسته یا بی حال است لزوما به قرص آهن نیاز ندارد. مصرف مکمل آهن زمانی بهتر است که کمبود آهن یا نیاز به ان توسط پزشک تایید شده باشد. مصرف خودسرانه و طولانی مدت آهن میتواند باعث دریافت بیش از اندازه این ماده شود و در بعضی افراد مشکل ایجاد کند. اگر فکر میکنید علایم کمبود آهن را دارید، بهتر است پیش از شروع مکمل، ازمایش مناسب انجام شود و دلیل نشانه ها مشخص شود.
چه کسانی بیشتر در معرض کمبود آهن هستند؟
برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض کمبود آهن قرار دارند، عبارتند از:
- زنان دارای خونریزی شدید هنگام عادت ماهانه
- زنان باردار
- کودکان و نوجوانان در دوره رشد
- افرادی که رژیم غذایی کم آهن دارند
- افرادی که خونریزی گوارشی دارند
- افرادی که برخی بیماری های گوارشی دارند
- افرادی که جذب مواد غذایی در بدنشان دچار مشکل است
وجود این شرایط به معنی قطعی بودن کمبود آهن نیست، اما میتواند نیاز به بررسی بیشتری ایجاد کند.
چه زمانی برای کمبود آهن باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خستگی و بی حالی برای مدت طولانی ادامه دارد یا همراه با سرگیجه، تپش قلب، تنگی نفس، رنگ پریدگی و ضعف شدید است، بهتر است برای پیدا کردن دلیل ان به پزشک مراجعه کنید. همچنین کاهش وزن بدون دلیل، خونریزی غیرعادی، عادت ماهانه بسیار سنگین یا وجود خون در مدفوع نیاز به بررسی پزشکی دارد. در صورت تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، غش کردن یا تپش قلب شدید و ناگهانی، باید سریع تر از خدمات پزشکی کمک گرفت.
جمع‌بندی
علایم کمبود آهن میتوانند از خستگی و بی حالی ساده شروع شوند و در صورت بیشتر شدن کمبود، با نشانه هایی مانند رنگ پریدگی، سرگیجه، تنگی نفس، تپش قلب، ریزش مو و ضعف همراه شوند. با این حال، بسیاری از این نشانه ها در مشکلات دیگر هم دیده میشوند. به همین دلیل نمیشود تنها بر پایه علایم گفت که فرد دچار کمبود آهن شده است.
ازمایش خون میتواند به پیدا کردن کمبود آهن کمک کند و در صورت تایید کمبود، پیدا کردن دلیل ان اهمیت زیادی دارد. تغذیه مناسب میتواند به تامین آهن کمک کند، اما مصرف قرص آهن بهتر است پس از بررسی وضعیت بدن و با نظر پزشک انجام شود.
سوالات متداول
کمبود آهن چه علایمی در بدن دارد؟
خستگی، بی حالی، ضعف، رنگ پریدگی، سردرد، سرگیجه، تپش قلب، تنگی نفس هنگام فعالیت و گاهی ریزش مو از نشانه های احتمالی کمبود آهن هستند.
ایا خارش بدن از علایم کم خونی است؟
خارش بدن نشانه اصلی کم خونی ناشی از کمبود آهن نیست و میتواند دلیل های گوناگونی داشته باشد. اگر خارش ادامه دار است، بهتر است دلیل ان بررسی شود.
ایا کمبود آهن باعث بی حالی میشود؟
بله. پایین بودن آهن، به ویژه زمانی که باعث کم خونی شود، میتواند با خستگی، بی حالی، ضعف و کاهش توان بدنی همراه باشد.
آیا کمبود آهن باعث لاغری میشود؟
کمبود آهن به طور مستقیم دلیل اصلی لاغری نیست. اگر کاهش وزن بدون دلیل همراه با کمبود آهن دیده شود، بهتر است بیماری ها و دلیل های دیگری که میتوانند باعث هر دو مشکل شوند بررسی شوند.
برای فهمیدن کمبود آهن چه ازمایشی انجام میشود؟
پزشک معمولا با توجه به شرایط فرد از ازمایش هایی مانند شمارش کامل سلول های خون و فریتین برای بررسی کمبود آهن کمک میگیرد. تفسیر نتیجه باید با توجه به وضعیت کلی فرد انجام شود.
