این مطلب برای آشنایی عمومی با بیماری و گزینه‌های مراقبت تهیه شده است. تشخیص و انتخاب درمان باید بر اساس شرایط هر فرد و نظر پزشک انجام شود.
فهرست مطالب
- بیماری مزمن کلیه چیست؟
- علائم مراحل اولیه و پیشرفته
- علت‌ها و عوامل خطر
- آزمایش‌های تشخیص؛ کراتینین، eGFR و آلبومین ادرار
- مراحل بیماری مزمن کلیه
- درمان و کنترل بیماری
- آیا بیماری مزمن کلیه برگشت‌پذیر است؟
- چه کسانی باید آزمایش کلیه بدهند؟
بیماری مزمن کلیه چیست؟
بیماری مزمن کلیه یا CKD به وضعیتی گفته می‌شود که در آن ساختار کلیه آسیب دیده یا عملکرد آن برای دست‌کم سه ماه کاهش یافته است. کلیه‌ها مواد زائد و مایع اضافی را از خون جدا می‌کنند و در تنظیم فشار خون و تعادل مواد معدنی نقش دارند.
این بیماری با سنگ کلیه یا عفونت ادراری یکسان نیست. ممکن است فرد سنگ کلیه داشته باشد اما عملکرد کلیه‌اش طبیعی باشد؛ از سوی دیگر، بیماری مزمن کلیه می‌تواند بدون درد و نشانه آشکار پیشرفت کند.
علائم مراحل اولیه و پیشرفته
در مراحل اولیه معمولاً علامت مشخصی وجود ندارد و بیماری ممکن است در آزمایش خون یا ادرار شناسایی شود. با پیشرفت اختلال، خستگی، کاهش اشتها، ورم پا یا مچ، تغییر دفعات ادرار، خارش پوست، تهوع، گرفتگی عضلات و تنگی نفس ممکن است ظاهر شوند.
این علائم اختصاصی نیستند و می‌توانند علت‌های دیگری داشته باشند. نبود علامت نیز سلامت کلیه را تضمین نمی‌کند؛ به‌ویژه افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا یا بیماری قلبی باید درباره بررسی دوره‌ای کلیه با پزشک مشورت کنند.
علائم سنگ کلیه را از بیماری مزمن کلیه تفکیک کنید ←
علت‌ها و عوامل خطر
دیابت و فشار خون بالا از علت‌های مهم بیماری مزمن کلیه در بزرگسالان هستند. بیماری‌های التهابی کلیه، برخی بیماری‌های ارثی، انسداد طولانی‌مدت مسیر ادرار و آسیب حاد کلیه نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
مصرف طولانی‌مدت یا خودسرانه بعضی داروها، به‌ویژه برخی مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی، ممکن است به کلیه آسیب بزند. داروهای تجویزی را خودسرانه قطع نکنید و درباره دوز و مدت مصرف با پزشک مشورت کنید.
آزمایش‌های تشخیص؛ کراتینین، eGFR و آلبومین ادرار
آزمایش خون کراتینین برای برآورد نرخ فیلتراسیون گلومرولی یا eGFR به کار می‌رود. eGFR تخمینی از توانایی کلیه در پالایش خون است و همراه با سابقه پزشکی و سایر یافته‌ها تفسیر می‌شود. یک عدد منفرد به‌تنهایی تشخیص بیماری مزمن نیست.
آزمایش ادرار، به‌ویژه نسبت آلبومین به کراتینین یا UACR، می‌تواند نشانه نشت پروتئین از کلیه را نشان دهد. پزشک ممکن است آزمایش‌ها را تکرار کند تا ماندگاری اختلال مشخص شود.
مراحل بیماری مزمن کلیه
مرحله‌بندی معمولاً بر پایه eGFR و میزان آلبومین ادرار انجام می‌شود. eGFR به گروه‌هایی از G1 تا G5 تقسیم می‌شود، اما مراحل اولیه فقط در صورت وجود شواهد دیگر از آسیب کلیه، بیماری محسوب می‌شوند.
افت eGFR در یک آزمایش ممکن است موقت باشد؛ کم‌آبی، بیماری حاد یا برخی داروها می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. پزشک روند نتایج را همراه با علت احتمالی بیماری بررسی می‌کند.
درمان و کنترل بیماری
درمان به علت و مرحله بیماری بستگی دارد. کنترل فشار خون و قند خون، رسیدگی به بیماری زمینه‌ای، بازبینی داروها و پایش منظم آزمایش‌ها از بخش‌های مهم مراقبت‌اند. پزشک ممکن است داروهایی برای محافظت از کلیه یا کاهش خطر قلبی‌عروقی تجویز کند.
رژیم غذایی باید با مرحله بیماری و نتایج آزمایش‌ها هماهنگ باشد. محدودیت نمک، پروتئین، پتاسیم یا فسفر برای همه یکسان نیست و محدودیت بی‌دلیل می‌تواند زیان‌آور باشد.
تفسیر آزمایش کراتینین را بخوانید ←
آیا بیماری مزمن کلیه برگشت‌پذیر است؟
آسیب مزمن کلیه اغلب به‌طور کامل برگشت‌پذیر نیست، اما تشخیص زودهنگام و کنترل علت‌ها می‌تواند روند پیشرفت را کند کند و خطر عوارض را کاهش دهد. هدف مراقبت حفظ عملکرد باقی‌مانده کلیه و پیشگیری از مشکلات همراه است.
در مراحل پیشرفته ممکن است دیالیز یا پیوند کلیه مطرح شود. این درمان‌ها برای همه مبتلایان لازم نیستند و زمان ارزیابی آن‌ها بر اساس عملکرد کلیه، علائم و وضعیت عمومی فرد تعیین می‌شود.
چه کسانی باید آزمایش کلیه بدهند؟
افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی، سابقه خانوادگی بیماری پیشرفته کلیه یا سابقه آسیب حاد کلیه ممکن است به بررسی دوره‌ای نیاز داشته باشند. نوع و فاصله آزمایش‌ها باید بر اساس عوامل خطر تعیین شود.
کاهش واضح حجم ادرار، تنگی نفس، ورم سریع و شدید، گیجی یا درد قفسه سینه نیازمند ارزیابی فوری است. نتیجه غیرطبیعی کراتینین یا آزمایش ادرار را با پزشک در میان بگذارید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا بیماری مزمن کلیه در مراحل اولیه علامت دارد؟
اغلب خیر؛ بسیاری از افراد با آزمایش خون یا ادرار شناسایی می‌شوند.
برای بررسی کلیه چه آزمایش‌هایی لازم است؟
معمولاً کراتینین و eGFR خون همراه با آلبومین ادرار یا UACR بررسی می‌شوند.
آیا کراتینین بالا همیشه یعنی بیماری مزمن کلیه؟
خیر؛ عوامل موقت و بیماری حاد نیز می‌توانند کراتینین را تغییر دهند.
تفاوت بیماری مزمن کلیه و سنگ کلیه چیست؟
سنگ کلیه رسوب سخت در دستگاه ادراری است؛ CKD آسیب یا کاهش پایدار عملکرد کلیه است.
آیا بیماری مزمن کلیه درمان قطعی دارد؟
آسیب مزمن اغلب کاملاً برگشت‌پذیر نیست، اما پیشرفت آن در بسیاری از موارد قابل کند کردن است.
آیا باید پروتئین را کاملاً حذف کرد؟
خیر؛ میزان پروتئین باید متناسب با شرایط فرد و نظر متخصص تعیین شود.
آیا نوشیدن آب زیاد کلیه را پاکسازی می‌کند؟
خیر؛ آب زیاد درمان CKD نیست و در برخی مراحل ممکن است محدودیت مایعات لازم باشد.
چه کسانی باید غربالگری شوند؟
افراد دارای دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی یا سابقه خانوادگی باید درباره برنامه آزمایش مشورت کنند.
آیا مسکن‌ها به کلیه آسیب می‌زنند؟
مصرف مکرر یا طولانی برخی مسکن‌ها، به‌ویژه NSAIDها، ممکن است برای کلیه زیان‌آور باشد.
چه زمانی دیالیز لازم می‌شود؟
در برخی افراد با نارسایی پیشرفته و بر اساس علائم و ارزیابی متخصص کلیه مطرح می‌شود.
