استروژن فقط هورمونی مرتبط با چرخه قاعدگی و باروری نیست. این هورمون روی بافت واژن، استخوان‌ها، پوست، مغز و بخش‌هایی از دستگاه ادراری هم اثر دارد. وقتی مقدار استروژن کاهش پیدا میکند، بدن ممکن است با مجموعه‌ای از تغییرات روبه‌رو شود که شدت و نوع آن در زنان مختلف فرق دارد. یکی از شناخته‌شده‌ترین دوره‌های کاهش استروژن، سال‌های نزدیک یائسگی و بعد از آن است. در این دوره، تغییر سطح هورمون‌ها میتواند با نامنظم شدن پریود، گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب، خشکی واژن و درد هنگام رابطه همراه شود.
مشاهده پزشکان مرتبط با بیماری‌های زنان
کمبود استروژن در زنان چیست؟
کمبود استروژن یعنی سطح این هورمون نسبت به شرایط مورد انتظار بدن کاهش پیدا کرده است. این اتفاق فقط در یائسگی رخ نمی‌دهد. کاهش استروژن میتواند بعد از زایمان و در دوران شیردهی، پس از بعضی جراحی‌ها، در بعضی درمان‌های سرطان و در شرایطی که فعالیت تخمدان‌ها کاهش پیدا میکند نیز دیده شود. در سال‌های نزدیک یائسگی، تخمدان‌ها به تدریج استروژن کمتری تولید می‌کنند و مقدار هورمون‌ها هم میتواند از یک دوره تا دوره دیگر تغییر کند. به همین دلیل، بعضی زنان پیش از قطع کامل پریود با علائم کمبود استروژن روبه‌رو می‌شوند.
علائم کمبود استروژن در زنان چیست؟
علائم کمبود استروژن در زنان به سن، علت کاهش هورمون و مقدار تغییر آن بستگی دارد. تغییرات پریود یکی از نخستین نشانه‌های قابل توجه در دوره نزدیک یائسگی است و ممکن است فاصله بین پریودها کوتاه‌تر یا طولانی‌تر شود. گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب، تغییرات خلق، اضطراب، کاهش تمرکز و احساس مه مغزی نیز از علائمی هستند که در دوره پیش از یائسگی و یائسگی دیده می‌شوند. خشکی واژن، سوزش، درد هنگام رابطه و افزایش بعضی علائم ادراری نیز با کاهش استروژن ارتباط دارند.
از کجا بفهمیم استروژن بدنمان کم است؟
از روی یک علامت نمی‌توان گفت استروژن بدن پایین است. برای مثال خشکی واژن ممکن است به علت کاهش استروژن باشد، اما بعضی داروها، شیردهی، برخی بیماری‌ها و عوامل دیگر نیز می‌توانند چنین مشکلی ایجاد کنند. سن، وضعیت پریود، زمان شروع علائم، بارداری یا شیردهی، داروهای مصرفی و علائم همراه در تشخیص اهمیت دارند. در بعضی زنان، پزشک بر اساس علائم و مرحله زندگی تشخیص می‌دهد و در شرایط خاص ممکن است آزمایش‌های هورمونی نیز درخواست شود. اگر علائم جدیدی مانند تغییر شدید پریود، گرگرفتگی مداوم، خشکی شدید واژن یا درد هنگام رابطه ایجاد شده است، بهتر است به جای مصرف خودسرانه هورمون یا مکمل، علت آن بررسی شود.
کمبود استروژن در زنان باعث چه میشود؟
کمبود استروژن میتواند روی چند بخش بدن اثر بگذارد. یکی از واضح‌ترین تغییرات، نازک‌تر و خشک‌تر شدن بافت واژن است که میتواند باعث سوزش، خارش، کاهش رطوبت و درد هنگام رابطه شود. کاهش استروژن همچنین میتواند با افزایش تکرر ادرار و عفونت‌های ادراری همراه باشد. از طرف دیگر، کاهش استروژن در دوران یائسگی با کاهش محافظت استخوان‌ها ارتباط دارد. به همین دلیل سلامت استخوان در سال‌های پس از یائسگی اهمیت بیشتری پیدا میکند. درمان مناسب، فعالیت بدنی و دریافت کافی مواد مغذی از بخش‌های مهم مراقبت در این دوره هستند.
علائم کمبود استروژن و پروژسترون در زنان
استروژن و پروژسترون هر دو در چرخه قاعدگی نقش دارند، اما کاهش یا تغییر هر کدام لزوما علائم یکسانی ایجاد نمی‌کند. تغییر الگوی پریود، گرگرفتگی، خشکی واژن و بعضی علائم یائسگی بیشتر با تغییرات استروژن ارتباط دارند. به همین دلیل نمی‌توان تنها بر اساس علائمی مانند نامنظم شدن پریود گفت که استروژن یا پروژسترون پایین است. تشخیص اختلال هورمونی باید با توجه به سن، وضعیت تخمدان‌ها، چرخه قاعدگی و شرایط فرد انجام شود.
کمبود استروژن در زنان یائسه
در یائسگی، تخمدان‌ها تولید استروژن را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهند. این تغییر میتواند علت بسیاری از علائم این دوره باشد. گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن و اختلالات خواب از علائم شناخته‌شده هستند. خشکی واژن ممکن است حتی بعد از پایان گرگرفتگی ادامه پیدا کند و در صورت درمان نشدن، به تدریج آزاردهنده‌تر شود. این وضعیت بخشی از سندرم ادراری تناسلی یائسگی شناخته میشود.
آیا کمبود استروژن باعث ریزش مو میشود؟
تغییرات هورمونی در دوران نزدیک یائسگی میتواند همزمان با تغییر کیفیت پوست و مو دیده شود، اما هر نوع ریزش مو را نمی‌توان به کمبود استروژن نسبت داد. کمبود آهن، مشکلات تیروئید، استرس، بیماری‌ها، تغییر وزن و الگوی ارثی ریزش مو هم از علت‌های مهم هستند. اگر ریزش مو ناگهانی، شدید یا همراه با خارش، التهاب پوست سر یا کم‌پشت شدن واضح موها باشد، بهتر است علت توسط پزشک بررسی شود.
چه خوراکی هایی استروژن دارند؟
بعضی مواد غذایی مانند سویا و بذر کتان حاوی فیتواستروژن هستند؛ ترکیبات گیاهی که از نظر ساختاری با استروژن بدن شباهت دارند اما عملکرد آنها با هورمون استروژن یکسان نیست. سویا، فرآوردههای آن و بذر کتان منابع شناخته‌شده فیتواستروژن هستند. با این حال، نباید این مواد غذایی را معادل داروی استروژن دانست. یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل جدید نشان داده است که ایزوفلاون‌های سویا در زنان پس از یائسگی اثر استروژنی بالینی مشابه استروژن بدن ایجاد نمی‌کنند. بنابراین داشتن یک رژیم غذایی متعادل اهمیت بیشتری از تلاش برای بالا بردن استروژن با یک ماده غذایی خاص دارد.
چه غذاهایی استروژن را کم میکند؟
شواهد معتبر نشان نمیدهند که یک غذای مشخص در افراد سالم به شکل مستقیم باعث کاهش استروژن بدن شود. سطح استروژن بیشتر تحت تاثیر عملکرد تخمدان‌ها، سن، مرحله یائسگی، وضعیت انرژی بدن و بعضی درمان‌ها قرار دارد. رژیم‌های بسیار محدود، کاهش وزن شدید و دریافت ناکافی انرژی می‌توانند چرخه قاعدگی را مختل کنند و در بعضی شرایط با کاهش فعالیت محور تولیدمثل همراه شوند. بنابراین به جای حذف گروه‌های غذایی برای کاهش یا افزایش استروژن، بهتر است رژیم غذایی متعادل باشد.
علت نامنظم شدن پریود | دلایل + زمان خطر
طب سنتی چگونه کمبود استروژن را درمان می کند؟
برای درمان کمبود استروژن نباید به توصیه‌های گیاهی بدون شواهد معتبر تکیه کرد. بعضی گیاهان و فرآوردههای گیاهی دارای فیتواستروژن هستند، اما مقدار ماده موثر، اثر واقعی آن بر سطح هورمون و ایمنی مصرف آنها با داروهای هورمونی یکسان نیست. اگر هدف کاهش علائم یائسگی مانند گرگرفتگی یا خشکی واژن است، روش درمان باید بر اساس شدت علائم و سابقه پزشکی انتخاب شود. درمان‌های هورمونی و غیرهورمونی هر کدام جایگاه مشخصی دارند.
درمان کمبود استروژن در زنان چگونه است؟
درمان کمبود استروژن به علت و علائم بستگی دارد. برای علائم واژینال، مرطوب‌کننده‌ها و روان‌کننده‌ها می‌توانند کمک کنند. در بعضی زنان، استروژن موضعی واژن نیز گزینه درمانی است. برای علائم گسترده‌تر یائسگی، درمان هورمونی سیستمیک ممکن است مطرح شود. اگر رحم وجود داشته باشد، در بسیاری از شرایط استروژن سیستمیک باید همراه پروژستین استفاده شود تا خطر ضخیم شدن پوشش داخلی رحم کاهش پیدا کند. انتخاب این درمان باید با بررسی سابقه پزشکی انجام شود.
چه زمانی برای کمبود استروژن باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر پریودها به شکل قابل توجهی تغییر کرده‌اند، گرگرفتگی و تعریق شبانه زندگی روزمره را مختل کرده‌اند، خشکی واژن باعث درد هنگام رابطه شده یا علائم ادراری تکرار می‌شوند، مراجعه به متخصص زنان میتواند علت را روشن کند. هر نوع خونریزی واژینال بعد از ۱۲ ماه قطع کامل پریود نیز باید بررسی شود.
جمع‌بندی
علائم کمبود استروژن در زنان میتواند از تغییرات پریود و گرگرفتگی تا خشکی واژن، درد هنگام رابطه، اختلال خواب، تغییرات خلق و علائم ادراری متفاوت باشد. کاهش استروژن بیشتر در دوران نزدیک یائسگی و پس از آن دیده میشود، اما در شرایط دیگری مانند شیردهی یا بعضی درمان‌های پزشکی هم ممکن است رخ دهد. غذاهای حاوی فیتواستروژن مانند سویا و بذر کتان بخشی از یک رژیم غذایی سالم هستند، اما جایگزین استروژن درمانی نیستند. درمان کمبود استروژن باید بر اساس علت، علائم و سابقه پزشکی فرد انتخاب شود.
سوالات متداول
از کجا بفهمیم استروژن بدنمان کم است؟
علائم به تنهایی تشخیص قطعی نمیدهند. سن، وضعیت پریود، علائم همراه و در صورت نیاز بررسی پزشکی باید در نظر گرفته شود.
آیا کمبود استروژن باعث خشکی واژن میشود؟
بله. کاهش استروژن میتواند با نازک شدن و خشک شدن بافت واژن و درد هنگام رابطه همراه شود.
چه خوراکی هایی استروژن دارند؟
سویا، فرآوردههای سویا و بذر کتان حاوی فیتواستروژن هستند، اما فیتواستروژن با استروژن بدن یکسان نیست.
آیا کمبود استروژن باعث ریزش مو میشود؟
ممکن است تغییرات هورمونی در دوره یائسگی با تغییرات مو همراه باشد، اما ریزش مو علت‌های زیادی دارد و نباید فقط به کمبود استروژن نسبت داده شود.
آیا برای کمبود استروژن باید دارو مصرف کرد؟
نه همیشه. درمان به علت و شدت علائم بستگی دارد و ممکن است از مراقبت‌های ساده تا درمان هورمونی یا غیرهورمونی متفاوت باشد.
